เวลาเห็นบิลค่าไฟขึ้น เราก็มักนึกถึงแอร์ก่อน เพราะเปิดนอนทีหนึ่งก็เจ็ด-แปดชั่วโมง แต่จะบอกว่าแอร์ใช้ไฟคืนละกี่บาท ดูแค่เวลาเปิดอย่างเดียวไม่ได้ ต้องรู้ด้วยว่าตลอดช่วงนั้น เครื่องใช้กำลังไฟเฉลี่ยเท่าไร
เริ่มจากหน่วยไฟบนบิลก่อน ไฟฟ้า 1 หน่วย เท่ากับ 1 กิโลวัตต์ชั่วโมง หรือ 1 kWh
ถ้าเครื่องใช้ไฟฟ้าใช้กำลังไฟ 1,000 วัตต์คงที่นานหนึ่งชั่วโมง ก็ใช้ไฟ 1 หน่วย ถ้าใช้ 500 วัตต์นานสองชั่วโมง ก็ใช้ไฟ 1 หน่วยเหมือนกัน เพราะใช้กำลังไฟครึ่งหนึ่ง แต่นานขึ้นสองเท่า
วัตต์บอกอัตราการใช้พลังงานไฟฟ้า ส่วน kWh บอกพลังงานที่ใช้สะสมตลอดช่วงเวลา และเราจ่ายค่าไฟตามจำนวนหน่วยนี้
สูตรที่ใช้คือ
หน่วยไฟที่ใช้ = กำลังไฟเฉลี่ย (วัตต์) ÷ 1,000 × ชั่วโมงที่เปิด
ค่าไฟ = หน่วยไฟที่ใช้ × ค่าไฟต่อหน่วย
กำลังไฟเฉลี่ยตรงนี้ต้องรวมการใช้ไฟของแอร์ทั้งระบบ ทั้งชุดในห้องและชุดนอกห้อง ถ้าเป็นแอร์แบบแยกส่วนแล้ววัดเพียงบางส่วน ตัวเลขก็จะไม่ครบ
ลองสมมติว่าแอร์ทั้งระบบใช้กำลังไฟเฉลี่ยตลอดคืน 600 วัตต์ เปิดแปดชั่วโมง และคิดค่าไฟหน่วยละ 5 บาท ราคานี้สมมติขึ้นเพื่อให้เห็นวิธีคิด เวลาใช้จริงก็เปลี่ยนเป็นอัตราที่บ้านเราใช้
เริ่มจากหาหน่วยไฟก่อน
600 ÷ 1,000 × 8 = 4.8 หน่วย
แล้วคูณค่าไฟ
4.8 × 5 = 24 บาทต่อคืน
ถ้าเปิดแบบนี้ 30 คืน และแต่ละคืนใช้ไฟเท่ากัน
4.8 × 30 = 144 หน่วยต่อเดือน
144 × 5 = 720 บาทต่อเดือน
หรือกดรวดเดียวก็ได้
600 ÷ 1,000 × 8 × 30 × 5 = 720 บาท
ถ้าเปิดแค่ 22 คืน ก็เปลี่ยนจำนวนคืนตามจริง
600 ÷ 1,000 × 8 × 22 × 5 = 528 บาท
นี่เป็นค่าไฟส่วนของแอร์ภายใต้สมมติฐานที่ตั้งไว้ บิลทั้งบ้านยังมีตู้เย็น เครื่องทำน้ำอุ่น ไฟส่องสว่าง และเครื่องใช้ไฟฟ้าอื่นรวมอยู่ด้วย
แต่จุดที่ต้องดูให้ดีคือ 600 วัตต์ในตัวอย่าง หมายถึงกำลังไฟเฉลี่ยตลอดช่วงที่เปิด ไม่ใช่เห็นเลข 600 วัตต์บนเครื่องแล้วถือว่าเครื่องกินไฟเท่านี้ตลอดคืน
ตอนเพิ่งเปิด ห้องยังร้อน ผนังกับที่นอนก็อาจสะสมความร้อนอยู่ แอร์จึงต้องทำงานนำความร้อนออก พอห้องเย็นลง ภาระการทำความเย็นมักลดลง แต่ก็ยังมีความร้อนเข้ามาจากข้างนอก จากคนในห้อง และอุปกรณ์ต่าง ๆ รวมถึงภาระในการลดความชื้นด้วย
แอร์อินเวอร์เตอร์ปรับความเร็วคอมเพรสเซอร์ตามภาระได้ ส่วนแอร์แบบความเร็วคงที่มักใช้วิธีตัดและต่อคอมเพรสเซอร์เพื่อรักษาอุณหภูมิ ช่วงที่คอมเพรสเซอร์หยุด พัดลมหรือวงจรบางส่วนก็อาจยังใช้ไฟอยู่
ถ้าป้ายระบุกำลังไฟเข้า 1,000 วัตต์ แล้วเอาไปคูณแปดชั่วโมง จะได้แปดหน่วยภายใต้สมมติฐานว่าเครื่องใช้กำลังไฟระดับนั้นตลอด แต่ยังสรุปไม่ได้ว่าใช้จริงแปดหน่วย ต้องดูว่าเลขบนป้ายเป็นค่าพิกัดตามเงื่อนไขทดสอบ หรือเป็นค่าสูงสุด และครอบคลุมอุปกรณ์ส่วนไหนบ้าง
ค่าพิกัดไม่จำเป็นต้องเท่ากับค่าเฉลี่ยที่บ้านเรา การใช้ไฟจริงจึงอาจมากหรือน้อยกว่าการคำนวณจากค่านั้นได้ ส่วนค่าที่ระบุว่าสูงสุดก็ไม่ควรนำมาใช้แทนค่าเฉลี่ยโดยตรง
ลองแบ่งเป็นช่วงจะเห็นภาพขึ้น สมมติวัดได้ว่า สองชั่วโมงแรกแอร์ทั้งระบบใช้กำลังไฟเฉลี่ย 1,000 วัตต์ ส่วนหกชั่วโมงถัดมาเฉลี่ย 400 วัตต์
สองชั่วโมงแรก
1,000 ÷ 1,000 × 2 = 2 หน่วย
หกชั่วโมงถัดมา
400 ÷ 1,000 × 6 = 2.4 หน่วย
รวมทั้งคืน
