Theo dòng lịch sử kể từ khi được tìm thấy cho tới ngày nay, các giống cây
cà phê
nhanh chóng bám rễ và phát triển mạnh mẽ ở khắp nơi trên toàn thế giới theo rất nhiều phương thức khác nhau.
Và giờ đây, ở mọi nơi trải dài từ vỉa hè cho tới những chốn xa hoa, cà phê là món thức uống nhâm nhi ưa thích của biết bao người trên toàn thế giới. Giữa vô số các loại cà phê thì có lẽ nổi bật nhất vẫn là hai cái tên
arabica
và
robusta
. Câu chuyện so sánh hương vị giữa robusta và arabica gần như là một câu chuyện muôn thuở không hồi kết.
Cà phê arabica có nguồn gốc ở cao nguyên phía tây nam Ethiopia, vùng từng thuộc vương quốc Kaffa. Đây cũng là nơi loài cây này vẫn mọc hoang trong rừng.
Ở vùng này, người Oromo có món Buna Qalaa: quả cà phê được rang hoặc nấu với bơ, rồi vo thành viên nhỏ, dùng như một thức ăn giàu năng lượng trong các buổi lễ và sinh hoạt hàng ngày.
Tại sao lại có tên Arabica?
Cái tên arabica, hay Coffea arabica, gắn với Ả Rập. Loài cây này được Linnaeus đặt tên khoa học năm 1753, vì cà phê khi ấy gắn liền với Ả Rập, đặc biệt là Yemen. Cà phê được đưa từ Ethiopia sang Yemen và bắt đầu được trồng, uống phổ biến khoảng thế kỷ 15, rồi từ đó lan ra thế giới.
Vị trí địa lý của cây cà phê arabica
Cây cà phê arabica thường cho trái sau khoảng 3–4 năm, và phải khoảng 5–7 năm mới đạt sản lượng ổn định.
Arabica ưa khí hậu mát, nhiệt độ trung bình khoảng 15–24°C, trồng tốt nhất ở độ cao khoảng 1.000–2.000 mét. Đó là lý do một số vùng arabica nổi tiếng nằm ở Ethiopia (nơi khởi nguồn của cà phê), Ấn Độ, Guatemala, Colombia và Brazil. Cây thường được trồng trên sườn đồi và cao nguyên.
Cà phê robusta được làm từ hạt của cây Coffea canephora. Trong năm cà phê 2025/26, robusta chiếm khoảng 43% sản lượng thế giới, arabica khoảng 57% — không còn lệch 75/25 như nhiều tài liệu cũ từng viết.
Vậy tại sao lại có cái tên Robusta?
Được mô tả sau arabica, cái tên robusta (mô tả năm 1895) nói lên bản chất cứng cỏi của nó: chống chịu sâu bệnh, côn trùng và điều kiện thời tiết khắc nghiệt tốt hơn, một phần nhờ hàm lượng
caffeine
cao trong cây.
Hương vị tùy thuộc vào thổ nhưỡng, độ cao và vị trí địa lý
Robusta có nguồn gốc ở Trung và Tây Phi, được người phương Tây mô tả vào cuối thế kỷ 19, rồi nhanh chóng được trồng ở nhiều nơi. Robusta khỏe hơn, kháng bệnh tốt hơn và có năng suất cao hơn arabica.
Robusta hợp khí hậu nóng hơn, nhiệt độ trung bình khoảng 24–30°C, trồng được từ gần mực nước biển đến khoảng 700 mét. Những nước trồng nhiều hiện nay là Việt Nam, Brazil (đặc biệt Espírito Santo, Bahia và Rondônia), Indonesia, Uganda và Ấn Độ. Việt Nam là nước sản xuất cà phê lớn thứ hai thế giới, sau Brazil, và là nước trồng robusta lớn nhất: mùa 2025/26 khoảng 31,7 triệu bao 60 kg, trong đó khoảng 30,5 triệu bao robusta và 1,2 triệu bao arabica.







